Rodzaje okularów ochronnych

Okulary ochronne to jeden z najważniejszych środków ochrony indywidualnej. Ich zadaniem jest zabezpieczenie oczu przed odpryskami, pyłem, substancjami chemicznymi, promieniowaniem czy innymi zagrożeniami występującymi na stanowisku pracy. Wybór odpowiedniego modelu powinien być zawsze uzależniony od rodzaju wykonywanych obowiązków oraz poziomu ryzyka zawodowego.

W tym artykule dowiesz się, jakie są rodzaje okularów ochronnych, czym różnią się okulary, gogle i osłony twarzy, jakie normy powinny spełniać oraz na co zwrócić uwagę podczas zakupu.

Najważniejsze informacje:

• • Okulary ochronne BHP należy dobierać do rzeczywistych zagrożeń występujących na stanowisku pracy, a nie wyłącznie do wykonywanego zawodu.
• • Standardowe okulary ochronne sprawdzają się przy zagrożeniach mechanicznych, natomiast gogle zapewniają znacznie lepszą ochronę przed pyłem, chemikaliami i aerozolami.
• • Certyfikowane okulary ochronne powinny posiadać oznaczenie CE oraz spełniać wymagania normy PN-EN 166.
• • Do pracy przez całą zmianę najlepiej wybierać modele w klasie optycznej 1, które nie powodują zmęczenia wzroku.
• • Zarysowane lub uszkodzone okulary ochronne robocze należy natychmiast wymienić, ponieważ nie gwarantują już odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.

Jakie są rodzaje okularów ochronnych? 

Rodzaje okularów ochronnych różnią się przede wszystkim konstrukcją oraz poziomem ochrony. Nie istnieje jeden uniwersalny model odpowiedni do wszystkich zastosowań. Inne rozwiązanie sprawdzi się podczas szlifowania metalu, inne w laboratorium chemicznym, a jeszcze inne podczas spawania.

Jako jedna z najwrażliwszych części ludzkiego ciała, oczy pracowników przemysłu są narażone każdego dnia na wysokie ryzyko uszkodzeń i podrażnienia. Nie bez powodu jednym z podstawowych elementów odzieży ochronnej w naprawdę wielu środowiskach pracy są okulary ochronne, które mają za zadanie zabezpieczać oczy przed działaniem szkodliwych czynników, a jednocześnie zapewniać odpowiedni komfort widzenia.

Ze względu na różnorodność zagrożeń występujących w miejscach pracy nie da się jednak stworzyć jednych, uniwersalnych okularów ochronnych odpornych, dlatego też producenci oferują wiele różnych konstrukcji dostosowanych do konkretnych warunków pracy.

Standardowe okulary ochronne

Klasyczne okulary ochronne, przypominające kształtem okulary sportowe i zasłaniające najczęściej jedynie oczy to najbardziej podstawowy wariant okularów ochronnych. Najczęściej wykonywane są z poliwęglanu, który charakteryzuje się bardzo wysoką odpornością na uderzenia i niewielką masą. Typowe okulary ważą zaledwie około 25–30 g, dzięki czemu można wygodnie nosić je przez całą zmianę roboczą.

Wyposażone w szybki wykonane z nietłukącego się szkła lub tworzywa sztucznego okulary służą jako ochrona przed odpryskami ciał stałych oraz cieczami. Najczęściej stosowane są podczas:

• • szlifowania,

• • wiercenia,

• • cięcia materiałów,

• • montażu,

• • prac budowlanych,

• • obsługi maszyn.

Nowoczesne okulary ochronne BHP często posiadają dodatkowe powłoki:

• • AS (Anti Scratch) – zwiększającą odporność na zarysowania,
• • AF (Anti Fog) – ograniczającą zaparowanie,
• • AS/AF – łączącą obie właściwości.

Gogle ochronne

Gogle ochronne to kategoria okularów, które znacznie ściślej i dokładniej przylegają do twarzy w okolicy oczu i zabezpieczają je przed dostaniem się do oka niebezpiecznych odprysków czy cieczy.To najlepszy wybór wszędzie tam, gdzie występują:

• • rozbryzgi substancji chemicznych,

• • pyły,

• • aerozole,

• • gazy,

• • drobne cząstki unoszące się w powietrzu.

Gogle ochronne posiadają zwykle znacznie wyższe właściwości ochronne niż klasyczne okulary i są przygotowywane tak, by pomimo lepszego przylegania do twarzy nie parowały od środka. W zależności od zastosowania można spotkać gogle z:

• • wentylacją bezpośrednią,
• • wentylacją pośrednią,
• • całkowicie szczelną konstrukcją.

Modele przeznaczone do kontaktu z chemikaliami wykorzystują najczęściej wentylację pośrednią, która ogranicza przedostawanie się cieczy do wnętrza gogli, a jednocześnie zapewnia odpowiednią cyrkulację powietrza.

Okulary ochronne nakładkowe (OTG)

Nie każdy pracownik może zrezygnować z okularów korekcyjnych. W takich sytuacjach stosuje się modele OTG (Over The Glass), które zakłada się bezpośrednio na okulary korekcyjne.

Rozwiązanie to pozwala zachować ochronę wzroku bez konieczności wykonywania specjalnych okularów korekcyjnych BHP. Warto jednak pamiętać, że modele OTG są cięższe i częściej ulegają zaparowaniu niż klasyczne konstrukcje.

Okulary ochronne korekcyjne

Alternatywą dla modeli OTG są okulary ochronne z korekcją wzroku. Mogą występować jako:

• • zintegrowane okulary korekcyjne z certyfikowanymi soczewkami ochronnymi,
• • modele wyposażone w specjalne wkładki korekcyjne montowane za szybką ochronną.

Takie rozwiązanie zapewnia większy komfort podczas wielogodzinnej pracy oraz lepsze pole widzenia niż okulary nakładkowe.

Pełne osłony twarzy

Niektóre stanowiska pracy wymagają ochrony nie tylko oczu, ale również całej twarzy. W takich sytuacjach stosuje się osłony twarzy lub wizjery, które zabezpieczają przed odpryskami, gorącymi cząstkami, rozbryzgami cieczy oraz urazami mechanicznymi.

Pełne osłony twarzy, wykonane najczęściej z tworzyw sztucznych lub metalowej siatki mają za zadanie chronić nie tylko bezpośrednią okolicę oczu, ale całą twarz. Ich konstrukcja jest przystosowana do pracy w różnych środowiskach, w tym np. przy pracy z niebezpiecznymi chemikaliami czy tam, gdzie ryzyko uderzenia twarzy odłamkami i opiłkami jest podwyższone. 

Osłony mogą być:

• • montowane na nagłowiu,
• • mocowane do hełmów ochronnych,
• • wyposażone w przezroczyste wizjery lub siatkowe osłony.

Warto pamiętać, że sama osłona twarzy nie zawsze zastępuje okulary ochronne BHP. W wielu środowiskach pracy oba środki ochrony stosuje się jednocześnie, aby zapewnić maksymalne bezpieczeństwo.

Okulary i przyłbice spawalnicze

Prace spawalnicze należą do najbardziej wymagających pod względem ochrony wzroku. Zagrożeniem są nie tylko gorące odpryski metalu, ale również intensywne promieniowanie ultrafioletowe (UV), podczerwone (IR) oraz bardzo silne światło łuku spawalniczego.

Ochrona spawalnicza, czyli wszelkiego rodzaju przyłbice i tarcze spawalnicze to specjalny rodzaj ochrony oczu, zapewniający kompletne zabezpieczenie całej twarzy przed gorącymi iskrami i odpryskami, a także szkodliwym promieniowaniem emitowanym podczas prac spawalniczych. Nowoczesne przyłbice wyposażone są w:

• • filtry o odpowiednim stopniu zaciemnienia,

• • automatyczne filtry samościemniające,

• • odporne na uderzenia szybki ochronne,

• • lekkie i ergonomiczne nagłowia.

Podczas wyboru sprzętu należy zwrócić uwagę, czy spełnia wymagania normy PN-EN 169, dotyczącej filtrów spawalniczych.

Jak dobrać okulary ochronne do zagrożeń występujących w miejscu pracy?

Dobór okularów ochronnych powinien zawsze wynikać z oceny ryzyka zawodowego. Nawet najlepszy model nie zapewni odpowiedniej ochrony, jeżeli zostanie zastosowany w niewłaściwych warunkach.

Innym stosowanym podziałem okularów ochronnych, oznaczanym przez producentów w specyfikacji produktowej, są kryteria ochrony przed konkretnymi czynnikami niebezpiecznymi w środowisku pracy. 

Przed zakupem warto określić:

• • rodzaj zagrożenia,

• • intensywność oddziaływania,

• • czas pracy w okularach,

• • konieczność współpracy z innymi środkami ochrony indywidualnej, np. hełmem lub ochronnikami słuchu.

Ochrona przed zagrożeniami mechanicznymi

Najczęściej spotykanym zagrożeniem są odpryski metalu, drewna, kamienia lub tworzyw sztucznych. Wyróżnić można tu między innymi okulary chroniące przed czynnikami mechanicznymi, czyli tzw. okulary przeciwodpryskowe. W kategorii tej można znaleźć zarówno tradycyjne okulary, jak i gogle oraz pełne osłony twarzy. 

Zgodnie z normą EN 166 odporność mechaniczna oznaczona jest symbolami:

• • S – podwyższona odporność,
• • F – odporność na uderzenie stalowej kulki z prędkością 45 m/s,
• • B – odporność na uderzenie z prędkością 120 m/s (gogle i osłony),
• • A – odporność na uderzenie z prędkością 190 m/s (osłony twarzy).

Im wyższy poziom zagrożenia, tym wyższa powinna być klasa odporności.

Ochrona przed chemikaliami i pyłem

Pracownicy laboratoriów, zakładów chemicznych czy lakierni potrzebują znacznie szczelniejszej ochrony. W przypadku okularów do takich zawodów stosuje się przede wszystkim materiały odporne na działanie większości substancji chemicznych. 

Gogle, bo te stanowią najlepsze konstrukcyjne rozwiązanie do zabezpieczania oczu przed środkami chemicznymi, powinny posiadać wentylację pośrednią, która zapobiega wnikaniu drobinek pyłów i kropel cieczy. Na podobnej zasadzie konstruuje się gogle chroniące przed czynnikami biologicznymi oraz termicznymi.

Przy pracy z chemikaliami warto wybierać modele mające uszczelnienie piankowe oraz odpowiednie oznaczenia zgodne z normą EN 166 dotyczącą ochrony przed rozbryzgami cieczy.

Ochrona przed promieniowaniem

Nie każde zagrożenie jest widoczne gołym okiem. W wielu branżach pracownicy narażeni są na działanie promieniowania UV, IR lub intensywnego światła. W zależności od zastosowania okulary ochronne robocze mogą być wyposażone w:

• • filtry UV (EN 170),

• • filtry IR (EN 171),

• • filtry przeciwsłoneczne (EN 172),

• • filtry laserowe (EN 207),

• • filtry spawalnicze (EN 169).

Dobór odpowiedniego filtra zależy od charakteru wykonywanej pracy i powinien być zgodny z zaleceniami producenta oraz oceną ryzyka.

Jak wybrać okulary ochronne do pracy?

Dobór okularów ochronnych warto przeprowadzić według określonej procedury. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której pracownik korzysta z modelu niewystarczającego do występujących zagrożeń. Podczas wyboru warto kierować się następującymi krokami:

1. 1. przeprowadź ocenę zagrożeń na stanowisku pracy,
2. 2. określ rodzaj zagrożenia (mechaniczne, chemiczne, biologiczne, termiczne lub promieniowanie),
3. 3. wybierz odpowiednią konstrukcję – okulary, gogle lub osłonę twarzy,
4. 4. sprawdź klasę optyczną,
5. 5. zweryfikuj oznaczenie CE i zgodność z normą EN 166,
6. 6. sprawdź symbole filtrów oraz odporności mechanicznej,
7. 7. oceń komfort noszenia i możliwość współpracy z innymi środkami ochrony indywidualnej.

Dobrze dobrane okulary ochronne to inwestycja w bezpieczeństwo

Okulary ochronne należą do podstawowych środków ochrony indywidualnej i w wielu branżach są obowiązkowym elementem wyposażenia pracownika. Wybierając odpowiedni model, należy uwzględnić nie tylko wygodę użytkowania, ale przede wszystkim rodzaj zagrożeń występujących na stanowisku pracy.

Rodzaj konstrukcji, klasa optyczna, odporność mechaniczna, zastosowane filtry oraz zgodność z normami mają bezpośredni wpływ na poziom ochrony oczu. Dlatego warto wybierać wyłącznie certyfikowane okulary ochronne BHP, które spełniają wymagania normy PN-EN 166 i posiadają oznaczenie CE.

Jeżeli nie masz pewności, które okulary ochronne robocze będą odpowiednie do wykonywanej pracy, skorzystaj z pomocy specjalistów. W BHP Gabi znajdziesz szeroki wybór certyfikowanych modeli przeznaczonych do budownictwa, przemysłu, laboratoriów, spawalnictwa oraz wielu innych zastosowań.