Oznaczenia na rękawicach ochronnych – jak je czytać? EN 388, EN ISO 21420 i piktogramy

Oznaczenia na rękawicach ochronnych – jak je czytać? EN 388, EN ISO 21420 i piktogramy

Co oznaczają cyfry i litery na rękawicach ochronnych? Kody takie jak 4X42D informują o odporności na ścieranie, przecięcie, rozdarcie czy przekłucie. Znajomość norm EN 388 i EN ISO 21420 pozwala lepiej dopasować ochronę do zagrożeń na stanowisku pracy.

W BHP Gabi wyjaśniamy, jak czytać oznaczenia na rękawicach ochronnych, interpretować piktogramy i kategorie ochrony oraz na co zwrócić uwagę przy wyborze odpowiednich rękawic roboczych.

Najważniejsze informacje o oznaczeniach rękawic

  • • EN 388 – norma określająca odporność rękawic na zagrożenia mechaniczne, między innymi ścieranie, przecięcie, rozdarcie i przekłucie.
  • • EN ISO 21420 – norma dotycząca ogólnych wymagań wobec rękawic ochronnych, w tym ich konstrukcji, nieszkodliwości, ergonomii i oznakowania.
  • • Kategorie I, II i III – podział środków ochrony indywidualnej według poziomu ryzyka, przed którym mają chronić użytkownika.
  • • Cyfry 0-5 i litery A-F – poziomy uzyskane w określonych badaniach; ich znaczenie zależy od pozycji w kodzie.
  • • Symbol X – oznacza, że danego badania nie przeprowadzono lub nie miało ono zastosowania. Nie jest równoznaczny z poziomem ochrony 0.
  • • Piktogramy – wskazują rodzaj zagrożenia, którego dotyczą badania, np. mechanicznego, termicznego lub chemicznego.

Co oznaczają symbole i oznaczenia na rękawicach ochronnych?

Na rękawicach ochronnych możemy znaleźć kilka rodzajów oznaczeń. Nie wszystkie dotyczą tego samego: jedne informują o zgodności produktu z wymaganiami prawnymi, inne o wynikach badań, a jeszcze inne o rozmiarze czy sposobie użytkowania.

Najważniejsze elementy to:

  • • Oznaczenie CE – informuje, że producent deklaruje zgodność produktu z odpowiednimi wymaganiami unijnymi, w tym z rozporządzeniem (UE) 2016/425 dotyczącym środków ochrony indywidualnej.
  • • Numer normy, np. EN 388 – pozwala ustalić, jakie właściwości ochronne zostały ocenione.
  • • Piktogram zagrożenia – wskazuje obszar ochrony, np. zagrożenia mechaniczne lub termiczne.
  • • Kod poziomów skuteczności – określa wyniki poszczególnych badań przewidzianych przez normę.
  • • Rozmiar i identyfikacja produktu – pomagają dobrać odpowiedni wariant oraz ustalić producenta i model rękawic.
  • • Symbol otwartej książki – oznacza konieczność zapoznania się z instrukcją i informacjami dostarczonymi przez producenta.

Oznakowanie może znajdować się bezpośrednio na rękawicach, opakowaniu lub w dokumentacji produktu, zgodnie z odpowiednimi wymaganiami.

Ważne: samo oznaczenie CE nie informuje, czy rękawice są odporne na przecięcie, substancje chemiczne lub wysoką temperaturę. Aby to ustalić, trzeba sprawdzić właściwe normy oraz deklarowane poziomy skuteczności.

Kategorie rękawic ochronnych – czym różnią się I, II i III?

Rękawice będące środkami ochrony indywidualnej klasyfikuje się według kategorii ryzyka określonych w rozporządzeniu (UE) 2016/425. Wyróżniamy trzy kategorie.

Kategoria I – ochrona przed minimalnymi zagrożeniami

Do kategorii I zaliczają się środki ochrony indywidualnej przeznaczone wyłącznie do ochrony przed zagrożeniami minimalnymi. Mogą to być na przykład powierzchowne urazy mechaniczne, kontakt z łagodnymi środkami czyszczącymi lub niekorzystne warunki atmosferyczne, które nie mają charakteru ekstremalnego.

Przykładowym zastosowaniem odpowiednio sklasyfikowanych rękawic tej kategorii mogą być lekkie prace ogrodowe i porządkowe.

W przypadku kategorii I producent przeprowadza ocenę zgodności w ramach wewnętrznej kontroli produkcji.

Kategoria II – ochrona przed zagrożeniami innymi niż minimalne i najpoważniejsze

Kategoria II obejmuje środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed zagrożeniami, które nie należą do kategorii I ani III.

W tej grupie znajdują się między innymi liczne rękawice stosowane przy pracach montażowych, budowlanych i przemysłowych, kiedy występuje ryzyko urazów mechanicznych.

Takie rękawice wymagają badania typu UE z udziałem jednostki notyfikowanej oraz odpowiedniej kontroli zgodności produkcji.

Kategoria III – ochrona przed najpoważniejszymi zagrożeniami

Kategoria III dotyczy zagrożeń mogących powodować bardzo poważne konsekwencje, w tym śmierć lub nieodwracalne uszkodzenie zdrowia.

Obejmuje między innymi ochronę przed:

  • • substancjami i mieszaninami niebezpiecznymi dla zdrowia;
  • • szkodliwymi czynnikami biologicznymi;
  • • porażeniem prądem elektrycznym;
  • • ekstremalnymi warunkami termicznymi określonymi w przepisach;
  • • przecięciem przez ręczne pilarki łańcuchowe.

Środki ochrony indywidualnej kategorii III podlegają dodatkowo nadzorowi nad zgodnością produkcji. Za znakiem CE umieszczany jest czterocyfrowy numer jednostki notyfikowanej uczestniczącej w tym nadzorze.

Nie należy przy tym zakładać, że każda rękawica o wysokiej odporności na przecięcie automatycznie należy do kategorii III. Klasyfikacja zależy od rodzaju zagrożenia, przed którym dany produkt ma chronić.

Norma EN ISO 21420 – czego dotyczy i co mówi o rękawicach ochronnych?

EN ISO 21420 określa ogólne wymagania oraz metody badań rękawic ochronnych. Obejmuje między innymi ich konstrukcję, nieszkodliwość materiałów, komfort, ergonomię, oznakowanie oraz informacje przekazywane użytkownikowi.

Norma EN ISO 21420:2020, z późniejszą zmianą A1:2024, zastąpiła starszą EN 420, której oznaczenie nadal można spotkać w materiałach dotyczących wcześniejszych modeli rękawic.

Wymagania ogólne odnoszą się do kilku istotnych kwestii:

  • • Konstrukcji – rękawice powinny być zaprojektowane tak, aby nie powodować dodatkowych zagrożeń podczas przewidzianego użytkowania.
  • • Nieszkodliwości – materiały mają spełniać określone wymagania dotyczące bezpieczeństwa kontaktu ze skórą, w tym odpowiednich parametrów chemicznych.
  • • Ergonomii i zręczności – konstrukcja powinna uwzględniać możliwość wykonywania czynności, do których przeznaczono rękawice.
  • • Rozmiarów – oznaczenia i wymiary powinny umożliwiać właściwy dobór produktu.
  • • Informacji dla użytkownika – producent powinien przekazywać niezbędne instrukcje dotyczące zastosowania, ograniczeń, konserwacji i przechowywania.

Czy EN ISO 21420 oznacza, że rękawice chronią przed przecięciem? Nie. Ta norma nie określa poziomu odporności na konkretne zagrożenia, dlatego stosuje się ją razem z odpowiednimi normami specjalistycznymi, takimi jak EN 388, EN 407 czy EN ISO 374.

Norma EN 388 – jak odczytać oznaczenia rękawic chroniących przed zagrożeniami mechanicznymi?

Norma EN 388:2016+A1:2018 dotyczy rękawic ochronnych zabezpieczających przed zagrożeniami mechanicznymi. To jedna z najważniejszych norm, z którymi spotkamy się przy zakupie rękawic przeznaczonych do prac magazynowych, montażowych, budowlanych czy przemysłowych.

Rękawice EN 388 ocenia się pod kątem odporności na ścieranie, przecięcie, rozdarcie i przekłucie, a w określonych przypadkach również na uderzenia.

Pod piktogramem przedstawiającym młotek znajduje się kod złożony z cyfr i liter. Każda pozycja ma określone znaczenie.

Pozycja w kodzie Badana właściwość Skala wyników Co oznacza?
1 Odporność na ścieranie 0-4 Wytrzymałość materiału podczas tarcia
2 Odporność na przecięcie metodą Coup 0-5 lub X Wynik badania z użyciem obrotowego ostrza
3 Odporność na rozdarcie 0-4 Siła potrzebna do dalszego rozdarcia materiału
4 Odporność na przekłucie 0-4 Siła potrzebna do przebicia materiału standardowym trzpieniem
5 Odporność na przecięcie metodą TDM (EN ISO 13997) A-F lub X Siła potrzebna do przecięcia materiału prostym ostrzem
6 Odporność na uderzenie P, jeśli spełniono wymagania Potwierdzenie pozytywnego wyniku odpowiedniego badania udarowego

W pierwszych czterech pozycjach wyższa cyfra oznacza wyższy poziom skuteczności w konkretnym badaniu. Nie oznacza jednak, że rękawice z większą liczbą punktów w jednym parametrze będą lepiej chronić przed każdym zagrożeniem.

Przykładowo:

  • • Poziom 4 odporności na ścieranie oznacza osiągnięcie progu co najmniej 8000 cykli w odpowiednim badaniu laboratoryjnym.
  • • Poziom 4 odporności na rozdarcie odpowiada sile co najmniej 75 N.
  • • Poziom 2 odporności na przekłucie oznacza wynik wynoszący co najmniej 60 N w badaniu standardowym trzpieniem.

Wartości te opisują wyniki znormalizowanych testów. Nie są bezpośrednią gwarancją określonej trwałości rękawic w każdych warunkach pracy.

Przykład krok po kroku – jak czytać kod 4X42D?

Załóżmy, że na rękawicy widnieje oznaczenie:

EN 388: 4X42D

Odczytujemy je od lewej do prawej:

  1. 1. 4 – odporność na ścieranie. Najwyższy poziom w skali 0-4, odpowiadający co najmniej 8000 cyklom w badaniu.
  2. 2. X – odporność na przecięcie metodą Coup. Badania nie wykonano lub metoda nie miała zastosowania. Nie należy interpretować tego wyniku jako zerowej odporności na przecięcie.
  3. 3. 4 – odporność na rozdarcie. Najwyższy poziom w skali 0-4, odpowiadający sile co najmniej 75 N.
  4. 4. 2 – odporność na przekłucie. Drugi poziom w skali 0-4, odpowiadający sile co najmniej 60 N.
  5. 5. D – odporność na przecięcie metodą TDM. Wynik oznacza osiągnięcie progu co najmniej 15 N w badaniu według EN ISO 13997.

W tym przykładzie rękawice wykazują wysoką odporność na ścieranie i rozdarcie oraz poziom D odporności na przecięcie prostym ostrzem.

Brak litery P nie pozwala natomiast przypisać im potwierdzonej ochrony przed uderzeniami.

Najważniejszy wniosek: kod EN 388 należy zawsze interpretować jako zestaw odrębnych parametrów. Nie sumujemy cyfr ani nie traktujemy całego oznaczenia jako jednej klasy ochrony.

Oznaczenia rękawic antyprzecięciowych – jak rozumieć poziomy A-F?

Przy wyborze rękawic do pracy z blachą, szkłem, ostrymi krawędziami czy elementami metalowymi szczególne znaczenie ma odporność na przecięcie.

Norma EN 388 uwzględnia dwie metody jej badania.

Metoda Coup wykorzystuje obracające się ostrze i przedstawia wynik w skali 0-5. Przy niektórych nowoczesnych materiałach, na przykład zawierających włókna powodujące tępienie ostrza, metoda ta nie daje wystarczająco miarodajnych wyników.

Metoda TDM, zgodna z EN ISO 13997, polega na określeniu siły potrzebnej do przecięcia materiału prostym ostrzem na znormalizowanym odcinku. Wynik podaje się w niutonach (N) i oznacza literami A-F.

Poziom TDM Minimalna siła przecięcia
A 2 N
B 5 N
C 10 N
D 15 N
E 22 N
F 30 N

Im wyższy poziom, tym większa odporność na przecięcie w warunkach tego testu.

Jak wykorzystać oznaczenia rękawic antyprzecięciowych przy zakupie?

Przy lekkich zadaniach montażowych wystarczający może okazać się niższy poziom ochrony, natomiast przy intensywnej pracy z ostrymi krawędziami często rozważa się rękawice o wyższych parametrach, np. D, E lub F. Wymagany poziom należy jednak ustalić na podstawie oceny zagrożeń na danym stanowisku.

Nie należy również utożsamiać dawnego poziomu 5 w metodzie Coup z poziomem F w metodzie TDM. Są to różne metody badawcze, a ich wyników nie można bezpośrednio przeliczać.

W naszej ofercie znajdziesz rękawice antyprzecięciowe przeznaczone do różnych zastosowań. Przy porównywaniu modeli rekomendujemy zwrócenie uwagi nie tylko na poziom odporności na przecięcie, lecz także na chwytność, elastyczność i pozostałe parametry mechaniczne.

Jakie inne piktogramy i normy występują na rękawicach ochronnych?

EN 388 i EN ISO 21420 to nie wszystkie oznaczenia rękawic ochronnych, z którymi można spotkać się podczas wyboru wyposażenia BHP. W zależności od zastosowania producenci deklarują również zgodność z normami dotyczącymi temperatury, substancji chemicznych, mikroorganizmów czy zagrożeń elektrycznych.

EN 407 – rękawice chroniące przed zagrożeniami termicznymi

Norma EN 407:2020 dotyczy ochrony przed zagrożeniami termicznymi, w tym gorącem i ogniem.

Oznaczenie może zawierać sześć pozycji określających kolejno:

  1. 1. ograniczone rozprzestrzenianie płomienia;
  2. 2. odporność na ciepło kontaktowe;
  3. 3. odporność na ciepło konwekcyjne;
  4. 4. odporność na promieniowanie cieplne;
  5. 5. odporność na drobne rozpryski stopionego metalu;
  6. 6. odporność na większe ilości stopionego metalu.

Wyniki poszczególnych badań przedstawia się zasadniczo w skali 0-4 lub oznacza symbolem X, jeżeli badania nie przeprowadzono bądź nie miało ono zastosowania.

W zależności od zakresu badań stosowany jest piktogram płomienia albo symbol zagrożenia cieplnego.

Uwaga: sama obecność normy EN 407 nie oznacza odporności na dowolnie wysoką temperaturę. Znaczenie ma konkretny wynik, zwłaszcza w badaniu ciepła kontaktowego, oraz ograniczenia podane przez producenta.

EN 511 – rękawice chroniące przed zimnem

Norma EN 511:2006 opisuje wymagania i metody badań rękawic chroniących przed zimnem.

Pod piktogramem znajduje się trzyznakowy kod:

  • • Pierwsza pozycja – odporność na zimno konwekcyjne, w skali 0-4.
  • • Druga pozycja – odporność na zimno kontaktowe, w skali 0-4.
  • • Trzecia pozycja – wynik badania przenikania wody: 0 oznacza przeniknięcie wody podczas badania, a 1 brak przeniknięcia przez 30 minut.

Na przykład kod 121 oznacza poziom 1 odporności na zimno konwekcyjne, poziom 2 odporności na zimno kontaktowe oraz pozytywny wynik badania nieprzenikania wody.

W przypadku pracy zimą warto wybierać rękawice robocze ocieplane, sprawdzając jednocześnie, czy konkretny model ma potwierdzone właściwości ochronne wymagane na stanowisku.

EN ISO 374 – rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami

Oznaczenia z rodziny EN ISO 374 mają szczególne znaczenie podczas pracy z substancjami niebezpiecznymi.

EN ISO 374-1:2016+A1:2018 dotyczy ochrony przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi. Rękawice klasyfikuje się między innymi według odporności na przenikanie określonych substancji:

  • • Typ A – co najmniej 30 minut w badaniu dla minimum sześciu substancji chemicznych z listy normowej.
  • • Typ B – co najmniej 30 minut dla minimum trzech substancji.
  • • Typ C – co najmniej 10 minut dla minimum jednej substancji.

Przy typach A i B pod piktogramem umieszcza się litery identyfikujące substancje, dla których uzyskano wymagane wyniki.

Z kolei EN ISO 374-5 odnosi się do ochrony przed mikroorganizmami. Dodatkowy napis „VIRUS” pod odpowiednim piktogramem wskazuje, że rękawice spełniły również wymagania dotyczące ochrony przed wirusami.

Przy doborze rękawic chemicznych zalecamy sprawdzenie danych dotyczących konkretnej substancji oraz informacji z jej karty charakterystyki. Sam materiał rękawicy, np. nitryl, nie przesądza o odporności na wszystkie chemikalia.

Warto także pamiętać, że laboratoryjny czas przenikania substancji nie jest automatycznie dopuszczalnym czasem noszenia rękawic na stanowisku pracy.

EN 12477 – oznaczenia rękawic spawalniczych

Norma EN 12477 określa wymagania dotyczące rękawic przeznaczonych do spawania ręcznego i procesów pokrewnych. Uwzględnia właściwości mechaniczne i termiczne istotne przy tego rodzaju pracach.

Wyróżnia dwa typy:

  • • Typ A – wyższe wymagania dotyczące właściwości ochronnych przy mniejszej zręczności.
  • • Typ B – większa zręczność, ale niższe wymagania dotyczące części właściwości ochronnych; często wykorzystywany przy spawaniu TIG.

Typów A i B nie należy mylić z kategoriami ŚOI I, II i III.

W BHP Gabi oferujemy również rękawice spawalnicze. Przy ich wyborze warto uwzględnić metodę spawania, narażenie na odpryski oraz wymagania dotyczące precyzji wykonywanych czynności.

EN 60903 i EN 16350 – czy dotyczą tego samego zagrożenia?

Nie. To dwie normy odnoszące się do różnych właściwości.

  • • EN 60903 (EN IEC 60903) dotyczy rękawic elektroizolacyjnych, przeznaczonych do odpowiednich prac elektrycznych. Istotne są między innymi klasa napięciowa, stan rękawic i zasady kontroli przed użyciem.
  • • EN 16350 określa wymagania dotyczące właściwości elektrostatycznych rękawic ochronnych.

Rękawice o właściwościach elektrostatycznych nie są automatycznie rękawicami elektroizolacyjnymi i nie mogą ich zastępować.

Jak dobrać rękawice robocze na podstawie oznaczeń?

Dobór rękawic ochronnych powinien wynikać przede wszystkim z oceny zagrożeń na stanowisku pracy. Norma pozwala sprawdzić określone właściwości produktu, ale nie zastępuje analizy warunków, w jakich rękawice będą używane.

Najlepiej zacząć od ustalenia, co może spowodować uraz dłoni, a następnie porównać wymagania z parametrami konkretnych modeli.

Jakie oznaczenia sprawdzać przy różnych rodzajach pracy?

  • • Montaż i prace wymagające precyzji – zwracamy uwagę na EN 388, odpowiednią odporność na ścieranie oraz możliwość swobodnego operowania palcami. Warto sprawdzić rękawice do prac precyzyjnych.
  • • Praca z blachą, szkłem i ostrymi elementami – kluczowa jest odporność na przecięcie, szczególnie wynik TDM w skali A-F. Dobieramy ją do rzeczywistego ryzyka.
  • • Kontakt z substancjami chemicznymi – sprawdzamy EN ISO 374-1, odporność na konkretny związek chemiczny, grubość materiału i wymagania dotyczące czasu kontaktu.
  • • Spawanie i prace z rozgrzanymi elementami – istotne są EN 407 i EN 12477 oraz parametry właściwe dla danego procesu.
  • • Praca w chłodni lub na zewnątrz zimą – warto zweryfikować EN 511, izolacyjność, ochronę przed wilgocią i możliwość wykonywania ruchów w rękawicach.
  • • Prace przy urządzeniach elektrycznych – gdy istnieje ryzyko porażenia prądem, konieczny jest odpowiedni sprzęt elektroizolacyjny. W naszej ofercie dostępne są rękawice elektroizolacyjne, które należy dobierać zgodnie z wymaganiami dla danej pracy.

O czym pamiętać oprócz norm i piktogramów?

Nawet wysokie wyniki badań nie gwarantują, że rękawice będą odpowiednie do konkretnego zadania. Znaczenie mają również:

  1. 1. Rozmiar i dopasowanie – zbyt luźne rękawice utrudniają chwytanie drobnych elementów, a zbyt ciasne ograniczają swobodę ruchów.
  2. 2. Rodzaj powleczenia – wpływa na chwytność przedmiotów suchych, mokrych lub pokrytych olejem.
  3. 3. Długość mankietu – szczególnie ważna przy zagrożeniach wymagających ochrony nadgarstka lub części przedramienia.
  4. 4. Warunki użytkowania – wilgoć, temperatura, czas ekspozycji i kontakt z konkretnymi substancjami mogą wpływać na dobór modelu.
  5. 5. Stan techniczny – przetarcia, rozdarcia, uszkodzenia powłoki lub inne oznaki zużycia mogą ograniczać właściwości ochronne.
  6. 6. Ograniczenia wskazane przez producenta – nie wszystkie rękawice nadają się do pracy w pobliżu ruchomych części maszyn. Istnieje ryzyko pochwycenia materiału.

Warto również porównać deklarację zgodności UE i instrukcję producenta, zwłaszcza przy zakupie rękawic do zastosowań specjalistycznych.

Gdzie znaleźć rękawice dopasowane do konkretnych zagrożeń?

W BHP Gabi proponujemy rękawice robocze do wielu rodzajów zadań – od lekkich prac montażowych po zastosowania wymagające specjalistycznej ochrony dłoni.

Zachęcamy do porównania parametrów dostępnych modeli, a w razie wątpliwości do kontaktu z naszym zespołem. Pomożemy dobrać rękawice z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy i wymaganych właściwości ochronnych.


BHP-Gabi

Zobacz podobne wpisy na blogu