Rodzaje gaśnic i właściwe zastosowanie

Gaśnice to jeden z podstawowych elementów ochrony przeciwpożarowej w wielu budynkach i zakładach pracy. Nie każda nadaje się jednak do gaszenia tego samego rodzaju ognia. Z tego artykułu dowiesz się, jakie są rodzaje gaśnic, do jakich pożarów służą, czym różnią się poszczególne środki gaśnicze i jak bezpiecznie użyć gaśnicy.

Najważniejsze informacje:

• • klasy pożarów oznacza się literami A, B, C, D i F – urządzenia elektryczne pod napięciem nie tworzą obecnie odrębnej klasy E,
• • rodzaj gaśnicy należy dobrać do materiałów i zagrożeń, które mogą wystąpić w danym miejscu,
• • gaśnice proszkowe ABC mają szeroki zakres zastosowania, ale pozostawiają osad, dlatego nie zawsze są dobrym wyborem przy wrażliwym sprzęcie,
• • do pożarów tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych przeznaczone są gaśnice odpowiednie do klasy F,
• • przed rozpoczęciem gaszenia trzeba sprawdzić oznaczenia gaśnicy i jej instrukcję, a działania podejmować tylko wtedy, gdy nie stwarzają zagrożenia dla osoby gaszącej.

Jak dobrać gaśnicę do rodzaju pożaru?

Nie każdy pożar można gasić w ten sam sposób. Wybór gaśnicy zależy przede wszystkim od rodzaju palącego się materiału, czyli klasy pożaru. Zgodnie z obowiązującą klasyfikacją wyróżnia się pięć grup:

• • grupa A – pożary materiałów stałych, zwykle pochodzenia organicznego, których spalaniu towarzyszy żarzenie, np. drewna, papieru i tkanin,
• • grupa B – pożary cieczy oraz materiałów stałych topiących się pod wpływem ciepła, np. benzyny, alkoholu czy parafiny,
• • grupa C – pożary gazów, np. propanu, metanu czy acetylenu,
• • grupa D – pożary metali,
• • grupa F – pożary tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych.

W aktualnej klasyfikacji nie występuje klasa pożaru E. Dawniej oznaczano w ten sposób pożary urządzeń elektrycznych, jednak obecnie takie określenie uznaje się za niepoprawne.W przypadku sprzętu znajdującego się pod napięciem należy sprawdzić, czy producent konkretnej gaśnicy dopuszcza jej użycie w takich warunkach i z jakiej odległości.

Uwaga: przy pożarze gazu kluczowe jest bezpieczne odcięcie jego dopływu, jeśli jest to możliwe. Samo ugaszenie płomienia przy nadal ulatniającym się gazie może stworzyć poważne zagrożenie.

Na gaśnicy znajdują się oznaczenia informujące o klasach pożarów, do których została przeznaczona. Warto sprawdzić je wcześniej – zarówno w miejscu pracy, jak i w domu czy samochodzie – zamiast poznawać możliwości sprzętu dopiero w sytuacji zagrożenia.

Jakie są rodzaje gaśnic i do czego służą?

Do najczęściej stosowanych należą gaśnice proszkowe, śniegowe (CO₂), pianowe, płynowe oraz wodne mgłowe. O ich rzeczywistym zastosowaniu decydują jednak oznaczenia konkretnego urządzenia, dlatego sam rodzaj środka gaśniczego nie powinien być jedynym kryterium wyboru.

Do czego służy gaśnica proszkowa?

Gaśnice proszkowe zawierają środek gaśniczy w postaci drobnego proszku wyrzucanego za pomocą gazu napędowego. Proszek hamuje proces spalania, a zakres zastosowania urządzenia zależy od jego rodzaju i oznaczeń na gaśnicy.

Najczęściej spotyka się:

• • proszki wodorowęglanowe, przeznaczone do pożarów grup B i C,
• • proszki fosforanowe, stosowane w gaśnicach przeznaczonych do pożarów grup A, B i C.

Gaśnice proszkowe ABC mają szeroki zakres zastosowania, dlatego często wykorzystuje się je jako uniwersalne wyposażenie przeciwpożarowe. Trzeba jednak pamiętać, że proszek pozostawia osad i może być problematyczny w pomieszczeniach z wrażliwą elektroniką czy precyzyjnymi urządzeniami.

Kiedy użyć gaśnicy śniegowej (CO₂)?

Gaśnice śniegowe wykorzystują dwutlenek węgla, który po uwolnieniu gwałtownie się rozpręża i silnie ochładza. Nie pozostawia po użyciu proszku ani piany, dlatego gaśnice CO₂ są często stosowane w pobliżu urządzeń elektrycznych i elektronicznych.

Typowym zastosowaniem jest gaszenie pożarów klasy B. Możliwość gaszenia sprzętu znajdującego się pod napięciem należy każdorazowo sprawdzić na oznakowaniu konkretnej gaśnicy.

Uwaga: gaśnicy CO₂ nie należy kierować na człowieka. Silne ochłodzenie strumienia środka gaśniczego może doprowadzić do poważnych odmrożeń. Należy również unikać dotykania nieosłoniętych elementów urządzenia, które podczas użycia mogą osiągać bardzo niską temperaturę.

Jak działa gaśnica pianowa?

W gaśnicach pianowych wykorzystuje się środek gaśniczy na bazie wody i środka pianotwórczego. Jego działanie polega przede wszystkim na chłodzeniu palącego się materiału oraz ograniczaniu dostępu tlenu.

Gaśnice pianowe są dostępne m.in. w wariantach przeznaczonych do pożarów:

• • klasy A, np. drewna, papieru i tkanin,
• • klasy B, np. wybranych cieczy palnych.

Jedną z ich zalet jest mniejsza ilość trudnego do usunięcia osadu niż po zastosowaniu gaśnicy proszkowej. Możliwość użycia konkretnej gaśnicy pianowej przy urządzeniach elektrycznych należy zawsze sprawdzić na jej etykiecie i w instrukcji producenta.

Do czego służą gaśnice płynowe (wet chemical)?

Gaśnice typu wet chemical wykorzystuje się przede wszystkim do pożarów klasy F, czyli tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych. Znajdują zastosowanie m.in. w restauracjach, barach, stołówkach i innych miejscach, w których używa się dużych ilości rozgrzanego oleju lub frytury.

Środek gaśniczy:

• • chłodzi rozgrzany tłuszcz,
• • tworzy na jego powierzchni warstwę ograniczającą dostęp tlenu,
• • pomaga ograniczyć ryzyko ponownego zapłonu.

Nigdy nie gaś płonącego oleju wodą. Gwałtowne odparowanie wody może spowodować rozprysk płonącego tłuszczu i szybkie rozprzestrzenienie pożaru.

Czym jest gaśnica wodna mgłowa?

W gaśnicach wodnych mgłowych środkiem gaśniczym jest woda rozpylana w postaci bardzo drobnych kropli. Mgła skutecznie chłodzi palący się materiał, a po użyciu pozostawia znacznie mniej trudnych do usunięcia zanieczyszczeń niż proszek.

W zależności od konstrukcji i oznaczeń konkretnego urządzenia gaśnice tego typu mogą być przeznaczone m.in. do pożarów klasy A, a niektóre również F.

Wskazówka: część gaśnic wodnych mgłowych jest dopuszczona przez producenta do gaszenia urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem, przy zachowaniu określonej odległości. Nie można jednak przyjąć tego jako zasady dla wszystkich gaśnic mgłowych – zawsze sprawdź oznaczenie konkretnego modelu.

Którą gaśnicę wybrać? Zestawienie rodzajów

Jak prawidłowo użyć gaśnicy?

Gaśnicę należy uruchamiać zgodnie z instrukcją znajdującą się na konkretnym urządzeniu. Próba gaszenia ma sens przede wszystkim w początkowej fazie pożaru i tylko wtedy, gdy można ją podjąć bez narażania własnego życia lub zdrowia.

Jeśli sytuacja pozwala na bezpieczne działanie:

1. 1. zaalarmuj osoby znajdujące się w pobliżu i wezwij pomoc – w razie pożaru zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub 998,
2. 2. sprawdź oznaczenie gaśnicy i upewnij się, że jest przeznaczona do danego rodzaju pożaru,
3. 3. uruchom gaśnicę zgodnie z instrukcją producenta, która znajduje się na urządzeniu,
4. 4. skieruj środek gaśniczy na źródło pożaru, stosując się do sposobu użycia wskazanego na gaśnicy,
5. 5. zachowaj drogę odwrotu i przerwij gaszenie, jeśli ogień szybko się rozprzestrzenia, pojawia się intensywne zadymienie lub dalsze działanie staje się niebezpieczne.

Odpowiednie znaki bezpieczeństwa ułatwiają szybkie odnalezienie gaśnicy i innego sprzętu przeciwpożarowego w sytuacji zagrożenia.

Ile gaśnic musi być w budynku lub zakładzie pracy?

Liczba i rodzaj gaśnic zależą m.in. od przeznaczenia obiektu, powierzchni strefy pożarowej oraz występujących zagrożeń. Przepisy nie ustanawiają więc jednej uniwersalnej zasady typu „jedna gaśnica na każde 100 m²” dla wszystkich budynków.

Zgodnie z rozporządzeniem MSWiA z 7 czerwca 2010 r. jedna jednostka masy środka gaśniczego wynosząca 2 kg lub 3 dm³ powinna przypadać:

• • na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej niechronionej stałym urządzeniem gaśniczym, jeśli jest ona zakwalifikowana do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, jest strefą produkcyjną lub magazynową o gęstości obciążenia ogniowego powyżej 500 MJ/m² albo zawiera pomieszczenie zagrożone wybuchem,
• • na każde 300 m² powierzchni pozostałych stref pożarowych niewymienionych wyżej, z wyjątkiem stref zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.

Przepisy przewidują również szczególne wymagania dla określonych rodzajów obiektów, dlatego wyposażenie konkretnego budynku powinno uwzględniać jego rzeczywiste warunki i zagrożenia.

W ofercie BHP-Gabi.pl znajdziesz gaśnice oraz pozostały sprzęt przeciwpożarowy przeznaczony m.in. do wyposażenia zakładów pracy. Rodzaj urządzenia dobierz do grup pożarów, które mogą wystąpić w danym obiekcie – taki obowiązek wynika również z przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej.