Rodzaje gaśnic i właściwe zastosowanie

Gaśnice to bez wątpienia jeden z najbardziej podstawowych i obowiązkowych elementów ochrony przeciwpożarowej we wszelkiego rodzaju budynkach użytkowych i zakładach pracy, dlatego też znajomość ich rodzajów, zastosowania i sposobu obsługi powinny stanowić wiedzę powszechną. W miejscach, w których umieszczane są gaśnice zwykle montuje się specjalne instrukcje obsługi ułatwiające zastosowanie osobom postronnym, choć oczywiście wszyscy pracownicy danego obiektu powinni być przeszkoleni w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego i zaznajomieni z obsługą obecnych tam gaśnic. Jakie rodzaje gaśnic można spotkać dziś w użytku i jakie jest ich właściwe zastosowanie?

Wybór gaśnicy zależnie od rodzaju pożaru

Choć wydaje się to być dość oczywiste, nie każdy pożar wygląda tak samo. Różne przyczyny zapłonu, różne substancje palące się, różne warunki otoczenia – trudno opracować jedną skuteczną metodę gaszenia płomieni dla każdej możliwej kombinacji czynników. Z tego też powodu wybór odpowiedniej gaśnicy jest dziś uzależniony przede wszystkim właśnie od rodzaju, a właściwie klasy pożaru, który ma być za jej pomocą gaszony. W ich zakresie wyróżnia się:

• Pożary grupy A – pożary materiałów stałych pochodzenia organicznego,
• Pożary grupy B – pożary cieczy palnych, w tym również materiałów topiących się w procesie palenia,
• Pożary grupy C – pożary gazów,
• Pożary grupy D – pożary metali,
• Pożary grupy E – pożary sprzętu pod napięciem oraz w okolicy urządzeń elektrycznych,
• Pożary grupy F – pożary tłuszczów spożywczych.

Na każdej dopuszczonej do sprzedaży i użytku gaśnicy powinny znaleźć się oznaczenia dotyczące klasy pożarów, do jakich dana gaśnica może zostać zastosowana. Z tego też powodu warto dokładnie zapoznać się z oznaczeniami dla konkretnych wariantów pożarów oraz przyjrzeć się gaśnicom dostępnym w domu, w samochodzie czy w najbliższym otoczeniu w zakładzie pracy. Pamięć o tym, jakie pożary można ugasić korzystając z dostępnej pod ręką gaśnicy zdecydowanie ułatwia proces ratowania otoczenia w razie pojawienia się ognia.

Rodzaje gaśnic i ich przeznaczenie

Obecnie dostępne są na rynku trzy podstawowe typy gaśnic, przy czym każdy z nich służy nieco innemu przeznaczeniu i nadaje się do gaszenia innych typów pożarów. Posiadanie gaśnicy odpowiadającej najbardziej prawdopodobnym zagrożeniom pożarowym w danym obiekcie stanowi podstawę dobrego wyposażenia BHP budynku. Jakie rodzaje gaśnic można zatem spotkać w użytku?

Gaśnica proszkowa

Gaśnice proszkowe to zbiorniki wypełnione drobnym proszkiem gaśniczym, który za pomocą niepalnego gazu jest wyrzucany z gaśnicy w celu odcięcia tlenu od płonącej powierzchni. Najczęściej stosowanymi tu wariantami proszków są proszki węglanowe, nadające się do gaszenia pożarów z grup B i C oraz proszki fosforanowe, które są odpowiednie w wypadku pożarów z grup A, B i C. Gaśnice fosforanowe charakteryzują się większą odpornością na wilgoć i wstrząsy, a jednocześnie większą grupą pożarów, które są w stanie ugasić, dlatego też dziś stanowią jedno z najbardziej podstawowych elementów wyposażenia budynków.

Gaśnica CO2, czyli tzw. gaśnica śniegowa

Gaśnice śniegowe wykorzystują w swojej pracy skroplony dwutlenek węgla, który podczas wystrzelenia z gaśnicy ulega rozprężeniu i uzyskuje temperaturę -78 stopni Celsjusza, tworząc na powierzchni obiektów warstwę suchego lodu. Gaśnice tego typu stosowane są najczęściej w przypadku konieczności ugaszenia urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem oraz pożarów z grupy B i C. Niestety, gaśnice takie nie nadają się do gaszenia ludzi – bardzo niska temperatura mogłaby spowodować nieodwracalne odmrożenia i uszkodzenia ciała.

Gaśnice pianowe

Gaśnice pianowe to przenośne urządzenia gaśnicze, w których środkiem gaśniczym jest piana powstająca z wodnego roztworu środka pianotwórczego. Piana działa dwutorowo:

1. chłodzi powierzchnię objętą ogniem (dzięki zawartości wody),
2. odcina dostęp tlenu do płonących materiałów, tworząc na ich powierzchni warstwę izolacyjną.

Gaśnice pianowe przeznaczone są do gaszenia pożarów:

• cieczy łatwopalnych (np. benzyny, olejów, alkoholi),
• ciał stałych ulegających żarzeniu i spalaniu powierzchniowemu (np. drewna, papieru, tkanin).

Zaliczają się więc głównie do gaszenia pożarów klasy A i B. Nie nadają się natomiast do gaszenia urządzeń pod napięciem, ponieważ zawierają wodę przewodzącą prąd.

Ze względu na swoją skuteczność i stosunkowo niewielkie szkody po użyciu (w porównaniu np. z gaśnicami proszkowymi), gaśnice pianowe często wykorzystuje się w biurach, hotelach, magazynach czy miejscach użyteczności publicznej.

Gaśnice płynowe

Gaśnice płynowe (tzw. gaśnice wet chemical) służą do gaszenia pożarów tłuszczów i olejów kuchennych, czyli pożarów klasy F.

Stosuje się je głównie w:

• kuchniach domowych,
• restauracjach,
• barach szybkiej obsługi,
• zakładach żywienia zbiorowego,
• wszędzie tam, gdzie używa się dużych ilości oleju lub frytur.

Jak działają?

Środek gaśniczy (płyn chemiczny) tworzy na powierzchni płonącego tłuszczu warstwę ochronną, która:

• chłodzi rozgrzany olej,
• odcina dostęp tlenu,
• zapobiega ponownemu zapłonowi.

Dzięki temu gaśnice płynowe gaszą ogień bez ryzyka rozprysku, jakie występuje np. przy użyciu wody.

Gaśnice wodne mgłowe

Ostatnim z wariantów gaśnic są oczywiście gaśnice wodne, których głównym składnikiem gaśniczym jest specjalna piana gaśnicza uwalniana z wnętrza dzięki sprężonemu gazowi niepalnemu. Gaśnice tego typu nadają się do pożarów typu A, B i F, a sama piana jest znacznie łatwiejsza do usunięcia i uprzątnięcia niż proszek z gaśnic prochowych. Zastosowanie wody w składzie wyklucza jednak możliwość gaszenia za ich pomocą urządzeń pod napięciem.

Właściwe stosowanie gaśnic

Oznaczenia gaśnic informujące o ich przeznaczeniu do konkretnych rodzajów pożaru powinny być pierwszą wskazówką w trakcie próby ugaszenia jakiegokolwiek pożaru. Często użycie niewłaściwej gaśnicy może skończyć się nie tylko brakiem reakcji ze strony ognia, ale też uszkodzeniem urządzeń czy jeszcze szybciej rozchodzącym się płomieniem. W przypadku każdego pożaru wezwanie odpowiednich służb jest równie istotne, jak sięgnięcie po gaśnicę. Należy pamiętać, że to właśnie połączenie sprawnego i właściwego wykorzystania gaśnicy z odpowiednio wczesnym zawiadomieniem służb może przesądzić o powodzeniu zwalczania ognia.

Podsumowanie różnych rodzajów gaśnic w postaci tabeli